Ngày nay, khi nhắc đến tiêu chảy, kiết lỵ, nhiều người dễ coi đó là bệnh “vặt”, so sánh chẳng đáng gì với những căn bệnh nan y như ung thư hay HIV. Thế nhưng, nửa thế kỷ trước, câu chuyện lại hoàn toàn khác: kiết lỵ từng là đại dịch gieo rắc nỗi ám ảnh chết chóc cho cả dân tộc Việt Nam.
Trong bối cảnh đất nước chiến tranh, thiếu thốn đủ bề, thiên tai dồn dập, dịch bệnh hoành hành, người dân – đặc biệt ở miền Bắc – đối mặt với nỗi kinh hoàng: tiêu chảy kéo dài, mất nước, kiệt sức rồi tử vong. Lúc ấy, thuốc Tây khan hiếm, giá đắt đỏ, việc tìm ra một phương thuốc cứu người là bài toán sinh tử của cả dân tộc.
Năm 1970, trước sự lan rộng của dịch lỵ, một cuộc họp khẩn cấp quy tụ các giáo sư, nhà khoa học y – dược hàng đầu được triệu tập. Câu hỏi lớn được đặt ra: Làm thế nào để tự mình sản xuất thuốc trong nước?
Chính lúc ấy, TS Phan Quốc Kinh, khi mới 35 tuổi, đã dõng dạc đứng lên nhận trách nhiệm thay mặt Trường ĐH Y Dược. Khi GS Hồ Đắc Di trăn trở: “Liệu thuốc Việt Nam làm ra có sánh được với thuốc phương Tây không?”, TS Kinh đã khẳng khái trả lời: “Thầy cứ tin ở chúng em. Chúng em hứa sẽ tìm ra thuốc trong thời gian ngắn nhất!”.
Một nhóm nghiên cứu 20 người được lập ra. Các thầy, cô, sinh viên chia nhau đi khắp miền núi, đồng bằng để sưu tầm bài thuốc dân gian của các ông lang, bà mế.
Chỉ trong 10 ngày, hàng trăm bài thuốc được tập hợp. Từ kho tàng trí tuệ dân gian ấy, nhóm đã chọn ra hơn 20 cây thuốc có khả năng chống lại vi sinh vật gây bệnh lỵ. Từng bó cây, từng rễ thuốc từ Sa Pa được mang về phòng thí nghiệm, nơi trí tuệ và ý chí của những con người Việt Nam miệt mài ngày đêm.
Kết quả là hai loại thuốc Codanxit và Berberin clorid ra đời. Ngay sau đó, Bộ Y tế cho phép sản xuất hàng loạt, nhanh chóng đưa đến tay người bệnh. Và kỳ tích đã xảy ra: dịch lỵ ở miền Bắc được dập tắt.
Không chỉ cứu hàng vạn sinh mạng trong nước, thành tựu này còn đưa tên tuổi y học Việt Nam ra trường quốc tế. Trong một báo cáo tại ĐH Hoàng đế London (Anh), TS Phan Quốc Kinh kể lại việc dập dịch lỵ chỉ với loại thuốc bào chế từ cây cỏ Việt Nam. Cả hội nghị ngỡ ngàng: với chỉ 1 USD thời đó, có thể mua cả nghìn viên Berberin – rẻ, hiệu quả, an toàn, trong khi thuốc Tây đắt gấp hàng chục lần.
Thế giới phải cúi đầu thán phục: từ một đất nước nghèo khó, bị chiến tranh tàn phá, Việt Nam đã làm nên kỳ tích – sáng tạo ra loại “thần dược” không chỉ cứu dân tộc mình mà còn đóng góp cho nhân loại.
TS Phan Quốc Kinh – người tiên phong mở đường cho chiến thắng ấy – đã rời cõi tạm vào ngày 16/8/2019, hưởng thọ 82 tuổi. Nhưng tên tuổi ông cùng kì tích Berberin vẫn sáng mãi.
#VNW
